Sawl Gwledydd Sydd Yn Y Byd

O 2024 ymlaen, mae yna 195 o wledydd yn y byd yn ôl aelod-wladwriaethau’r Cenhedloedd Unedig (CU). Fodd bynnag, nid yw’r cysyniad o “wlad” bob amser yn syml, ac mae sawl ffactor i’w hystyried wrth bennu nifer y gwledydd yn fyd-eang.

  1. Aelod-wladwriaethau’r Cenhedloedd Unedig : Mae’r Cenhedloedd Unedig yn sefydliad rhyngwladol a sefydlwyd ym 1945 i hyrwyddo heddwch, diogelwch a chydweithrediad ymhlith cenhedloedd. Ym mis Ionawr 2022, mae 193 o aelod-wladwriaethau yn y Cenhedloedd Unedig. Mae’r aelod-wladwriaethau hyn yn wledydd sofran sydd wedi’u cydnabod yn ffurfiol gan y gymuned ryngwladol ac wedi’u derbyn i Gynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig.
  2. Gwladwriaethau Arsylwi a Gwladwriaethau nad ydynt yn Aelod-wladwriaethau : Yn ogystal â 193 o aelod-wladwriaethau’r Cenhedloedd Unedig, mae dwy wladwriaeth arsylwyr sydd â statws nad ydynt yn aelod yn y Cenhedloedd Unedig: y Sanctaidd See (Dinas y Fatican) a Thalaith Palestina. Er mai cyfyngedig yw cyfranogiad yr endidau hyn yng ngweithgareddau’r Cenhedloedd Unedig, maent yn cael eu cydnabod fel endidau gwleidyddol gwahanol gan y gymuned ryngwladol.
  3. Gwladwriaethau De Facto a De Jure : Mae’r gwahaniaeth rhwng gwladwriaethau de facto a de jure yn hollbwysig wrth ystyried nifer y gwledydd yn y byd. Taleithiau de jure yw’r rhai sydd â chydnabyddiaeth gyfreithiol fel endidau sofran annibynnol o dan gyfraith ryngwladol. Ar y llaw arall, gall gwladwriaethau de facto reoli tiriogaeth a chael llywodraeth weithredol ond nid oes ganddynt gydnabyddiaeth ryngwladol eang. Mae enghreifftiau o daleithiau de facto yn cynnwys Somaliland, Transnistria, a Gogledd Cyprus.
  4. Cydnabyddiaeth gan Wladwriaethau Eraill : Mae cydnabyddiaeth gwlad gan wladwriaethau eraill yn chwarae rhan arwyddocaol wrth bennu ei statws fel endid sofran. Er bod rhai gwledydd yn cael eu cydnabod yn gyffredinol gan y gymuned ryngwladol, gall eraill wynebu heriau wrth ennill cydnabyddiaeth oherwydd anghydfodau gwleidyddol, gwrthdaro tiriogaethol, neu ffactorau eraill. Gall y gydnabyddiaeth o wladwriaeth gan wledydd eraill amrywio, gan arwain at safbwyntiau gwahanol ar ei chyfreithlondeb fel cenedl annibynnol.
  5. Tiriogaethau a Dibyniaethau Trefedigaethol : Mae rhai tiriogaethau yn cael eu dosbarthu fel trefedigaethau, tiriogaethau tramor, neu ddibyniaethau gwledydd eraill yn hytrach na gwladwriaethau sofran annibynnol. Gall fod gan y tiriogaethau hyn raddau amrywiol o ymreolaeth a hunanlywodraeth ond yn y pen draw maent yn ddarostyngedig i awdurdod gwladwriaeth arall. Mae enghreifftiau yn cynnwys Puerto Rico (tiriogaeth o’r Unol Daleithiau) a Guiana Ffrengig (adran dramor o Ffrainc).
  6. Microgenhedloedd ac Endidau Anadnabyddus : Mae microgenhedloedd yn endidau hunan-gyhoeddedig sy’n hawlio sofraniaeth dros diriogaeth benodol, yn aml heb gydnabyddiaeth eang gan y gymuned ryngwladol. Er bod rhai microgenhedloedd yn bodoli fel arbrofion cymdeithasol neu brosiectau creadigol, mae eraill yn honni honiadau dilys am annibyniaeth. Fodd bynnag, nid oes gan y mwyafrif o ficrogenhedloedd gydnabyddiaeth gan wladwriaethau sefydledig a sefydliadau rhyngwladol.
  7. Newidiadau mewn Ffiniau Rhyngwladol ac Endidau Gwleidyddol : Nid yw nifer y gwledydd yn y byd yn statig a gall newid dros amser oherwydd ffactorau megis anghydfodau tiriogaethol, symudiadau ymwahanol, a datblygiadau geopolitical. Gall gwledydd newydd ddod i’r amlwg trwy brosesau fel dad-drefedigaethu, symudiadau annibyniaeth, neu gydnabyddiaeth ddiplomyddol gan wladwriaethau eraill. I’r gwrthwyneb, gall gwledydd uno, diddymu, neu newid eu statws gwleidyddol.

Rhestr o Wledydd yn Nhrefn Yr Wyddor

A – B – C – D – E – F – G – H – I – J – K – L – M – N – O – P – Q – R – S – T – U – V – W – X – Y – Z

Gwledydd yn Asia : 49

Mae Asia, y cyfandir mwyaf ar y Ddaear, yn cynnwys 49 o wledydd, yn amrywio o ehangder helaeth Rwsia yn y gogledd i genedl ynys fechan y Maldives yng Nghefnfor India. Rwsia, gyda’i thiriogaeth eang sy’n rhychwantu Ewrop ac Asia, sydd â’r teitl gwlad fwyaf y byd, gan gwmpasu tua 17 miliwn cilomedr sgwâr. Ar ben arall y sbectrwm, mae’r Maldives, cenedl archipelago sy’n cynnwys dros 1,000 o ynysoedd cwrel, yn un o’r gwledydd lleiaf nid yn unig yn Asia ond hefyd yn fyd-eang. Er gwaethaf eu gwahaniaeth maint, mae’r ddwy wlad yn cyfrannu at amrywiaeth gyfoethog a chymhlethdod cyfandir Asia.

Gwledydd yn Affrica : 54

Mae Affrica, y cyfandir ail-fwyaf, yn cynnwys 54 o wledydd cydnabyddedig, sy’n cynrychioli brithwaith o ddiwylliannau, ieithoedd a thirweddau. Mae Nigeria, sydd wedi’i lleoli yng Ngorllewin Affrica, yn dal teitl y wlad fwyaf poblog ar y cyfandir a’r seithfed mwyaf poblog yn fyd-eang, gan gwmpasu ardal o tua 923,768 cilomedr sgwâr. Mewn cyferbyniad, Seychelles, cenedl archipelago yng Nghefnfor India oddi ar arfordir dwyreiniol Affrica, yw’r wlad leiaf yn Affrica, o ran arwynebedd tir a phoblogaeth. Er gwaethaf eu gwahaniaethau mewn maint, mae pob cenedl Affricanaidd yn cyfrannu’n unigryw at dapestri cyfoethog y cyfandir o hanes, diwylliant ac amrywiaeth naturiol.

Gwledydd yn Ewrop : 44

Mae Ewrop, y cyfandir ail-leiaf, yn gartref i 44 o wledydd cydnabyddedig, pob un yn cyfrannu at ei thapestri diwylliannol cyfoethog a’i hetifeddiaeth hanesyddol. Mae Rwsia, sydd wedi’i lleoli ar groesffordd Ewrop ac Asia, yn nodedig fel y wlad fwyaf nid yn unig yn Ewrop ond hefyd yn y byd, yn ymestyn dros 17 miliwn cilomedr sgwâr. Ar ben arall y sbectrwm, Dinas y Fatican, dinas-wladwriaeth annibynnol sydd wedi’i lleoli yn Rhufain, yr Eidal, yw’r wladwriaeth sofran leiaf yn Ewrop a’r byd, yn gorchuddio dim ond 0.49 cilomedr sgwâr. Er gwaethaf eu gwahaniaeth maint, mae pob gwlad Ewropeaidd yn chwarae rhan arwyddocaol wrth lunio hunaniaeth amrywiol y cyfandir.

Gwledydd yn Oceania : 14

Mae Oceania, rhanbarth sy’n cwmpasu miloedd o ynysoedd ar draws y Cefnfor Tawel, yn cynnwys 14 gwlad, pob un â’i diwylliant, daearyddiaeth a hanes unigryw ei hun. Mae Awstralia, y wlad fwyaf yn Oceania a’r chweched-fwyaf yn y byd yn ôl arwynebedd cyfan, yn dominyddu’r cyfandir gyda’i ehangder helaeth o dir ac ecosystemau amrywiol. I’r gwrthwyneb, mae Nauru, cenedl ynys fechan i’r gogledd-ddwyrain o Awstralia, yn dal teitl y wlad leiaf yn Oceania, o ran arwynebedd tir a phoblogaeth. Er gwaethaf eu gwahaniaethau mewn maint, mae pob gwlad Oceania yn cyfrannu at dreftadaeth ddiwylliannol gyfoethog ac amrywiaeth amgylcheddol y rhanbarth, gan lunio ei hunaniaeth gyfunol.

Gwledydd Gogledd America : 23

Mae Gogledd America, y trydydd cyfandir mwyaf, yn cynnwys 23 o wledydd a thiriogaethau, pob un yn cyfrannu at ei dirwedd ddiwylliannol amrywiol a bywiogrwydd economaidd. Mae Canada, y wlad fwyaf yng Ngogledd America a’r ail-fwyaf yn y byd yn ôl arwynebedd tir, yn cwmpasu anialwch helaeth, dinasoedd bywiog, a chymdeithas amlddiwylliannol. Mewn cyferbyniad, mae Saint Kitts a Nevis, cenedl ynys fechan wedi’i lleoli ym Môr y Caribî, yn dal teitl y wladwriaeth sofran leiaf yng Ngogledd America, o ran arwynebedd tir a phoblogaeth. Er gwaethaf eu gwahaniaethau mewn maint, mae pob gwlad yng Ngogledd America yn chwarae rhan arwyddocaol yn hunaniaeth ddeinamig y cyfandir a dylanwad byd-eang.

Gwledydd De America : 12

Mae De America, y pedwerydd cyfandir mwyaf, yn cynnwys 12 gwlad, pob un â’i diwylliant, ei daearyddiaeth a’i hanes unigryw ei hun. Mae Brasil, y wlad fwyaf yn Ne America ac America Ladin, yn ymestyn dros 8.5 miliwn cilomedr sgwâr ac mae ganddi dirweddau amrywiol yn amrywio o goedwig law yr Amazon i ddinasoedd prysur Sao Paulo a Rio de Janeiro. Suriname, sydd wedi’i leoli ar arfordir gogledd-ddwyreiniol De America, yw’r wlad annibynnol leiaf ar y cyfandir, yn gorchuddio tua 163,820 cilomedr sgwâr. Er gwaethaf eu gwahaniaethau mewn maint, mae pob cenedl yn Ne America yn cyfrannu at fosaig diwylliannol bywiog a harddwch naturiol y cyfandir, gan siapio ei hunaniaeth.